ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΡΑΧ του ’29 (Παγκόσμια οικονομική κρίση)
...;.Για την παγκόσμια οικονομική κρίση και το φοβερό "κραχ" του χρηματιστηρίου Νέας Υόρκης, γράφει ο ξένος Τύπος:
"Από το τέλος του 1924, οι Ευρωπαίοι επιχειρηματίες αναζητούσαν κέρδη στην πλούσια Αμερική. Κεφάλαια γαλλικής, αγγλικής και γερμανικής προελεύσεως εισέρρεαν στην νέα ήπειρο, η οποία, με την ευκαιρία του πολέμου, είχε δείξει την καταπληκτική οικονομική της δύναμη. Αυτή όμως η εξαγωγή κεφαλαίων ήταν για την γηραιά Ευρώπη μια πραγματική αιμορραγία. Γι' αυτό, οι ενδιαφερόμενες χώρες ζήτησαν από την αμερικανική "Ομοσπονδιακή Αποθεματική Τράπεζα " να μειώση το προεξοφλητικό της επιτόκιο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχθηκαν να ικανοποιήσουν το αίτημα των Ευρωπαίων κεφαλαιούχων. Αυτό όμως είχε σαν άμεσο αποτέλεσμα να καταστούν οι ευρωπαϊκές πιστώσεις επωφελείς στην αμερικανική αγορά. Η κυκλοφορία του χρήματος αυξήθηκε επίσης. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες βάδιζαν, με μεγάλα βήματα, προς τον πληθωρισμό. Το 1928, η αμερικανική κυβέρνησις άρχισε να ανήσυχη για τις συνέπειες αυτής της πολιτικής, τις οποίες ήδη διέβλεπε με αρκετή διαύγεια. Αύξησε πάλι το προεξοφλητικό της επιτόκιο. Ήταν όμως πολύ αργά. Το κακό είχε προχωρήσει πολύ. Δεν της έμενε παρά να πλήρωση. Στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης η κερδοσκοπία έλαβε τρομερές διαστάσεις. Η αύξησις ήταν σταθερή. Όλος ο κόσμος ήθελε να αγοράζη μετοχές στο χρηματιστήριο, εκείνοι πού δεν διέθεταν τα απαραίτητα μέσα, πουλούσαν τα αγαθά τους, δανείζονταν, έκαναν, με λίγα λόγια οτιδήποτε, για να γίνουν κάτοχοι αυτών των θαυματουργών μετοχών, πού ολοένα αυξάνονταν και χάρις στις οποίες θα είχαν τόσο σημαντικά και γρήγορα κέρδη.
Μια τέτοια κατάστασις δεν μπορούσε να διαιωνίζεται. Τελείωσε με την "Black Friday", αυτή την μαύρη Παρασκευή, που παραμένει μια θλιβερή ανάμνησις για όλους τους Αμερικανούς.
Την Πέμπτη στις 24 Οκτωβρίου ο πανικός ξέσπασε σαν μία τεράστια πυρκαγιά. Περίπου 13 εκατομμύρια μετοχές προσφέρθηκαν για πώληση στην Νέα Υόρκη, αλλά η ζήτησις ήταν ανύπαρκτη.
Ο παροξυσμός έφθασε στο κατακόρυφο την Τρίτη, στις 29 Οκτωβρίου, όταν 33 εκατομμύρια τίτλοι "ρίχθηκαν" στο χρηματιστήριο, χωρίς να έχη γίνει στην πράξη καμιά αγορά. Η πτώσις ήταν ακάθεκτη. Η καταστροφή επήλθε. Οι "brokers ", οι χρηματισταί της Νέας Υόρκης, αυτοκτονούν. Ολόκληρο το έθνος κλονίζεται από τα θεμέλια του.
Η οικονομική κρίσις που επηκολούθησε, απλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν γλύτωσε ούτε η Ευρώπη, η οποία χωρίς την θέληση της, ήταν η αιτία της καταστροφής. Πιο ζημιωμένη βρέθηκε, βέβαια, η Γερμανία. Η ανάμνησις του πληθωρισμού του 1923 ήταν ακόμα πολύ ζωηρή, ώστε να επηρεάζη την οικονομική πολιτική της χώρας"
Στο εξωτερικό, εξάλλου, υπολόγιζαν τον κίνδυνο ενός πληθωρισμού στην Γερμανία και τις συνέπειες που θα είχε για την ασφάλεια του κόσμου. Αποφάσισαν λοιπόν να βοηθήσουν την Γερμανία. Στην πραγματικότητα, έδωσαν σ' αυτή το τελειωτικό χτύπημα και ύψωσαν τον Χίτλερ σε ένα βάθρο, που επί 12 χρόνια δεν εννοούσε να το εγκαταλείψει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ψήφισαν το Χρεωστάσιον Hoover, με το οποίο ανέβαλαν για ένα χρόνο την πληρωμή του πολεμικού χρέους της Γερμανίας.
Γράφει ο Γρ. Δαφνής:
"Την 19η Οκτωβρίου 1929 σεισμός συνεκλόνισε τ
ην Wall Street. Όλαι αι αξίαι υπέστησαν απότομον πτώσιν, 40 και 60% και εις μερικάς περιπτώσεις ακόμη μεγαλυτέραν. Πέντε εκατομμύρια τίτλοι ήλλαξαν κατόχους εντός μιας ημέρας. Την επομένην και επί 3-4 ημέρας η πτώσις εσταμάτησε. Την 24ην Οκτωβρίου συνεχίσθη. Εντός ελαχίστου χρονικού διαστήματος ζημίαι 25 δισεκατομμυρίων χρυσών δολαρίων εσημειώθηκαν. Εκατοντάδες οικογένειαι κατεστράφησαν. Μέγας αριθμός εμπορικών επιχειρήσεων και Τραπεζών εχρεωκόπησε εντός μιας ημέρας. Ραγδαία πτώσις της παραγωγής εσημειώθη. Η ανεργία εξηπλώθη εις ολόκληρον την χώραν και κανένας δεν ήτο παρεσκευασμένος να φροντίση δια τα εκατομμύρια των ανέργων. Ύστερα από μικράν ύφεσιν που εσημειώθη εις τας αρχάς του 1930, η κρίσις κατέστη οξύτερα, δια να φθάση εις το αποκορύφωμα της το 1931. Εντός δύο ετών, από του Νοεμβρίου 1929 μέχρι του ιδίου μηνός τού 1931 εχρεωκόπησαν 7.200 Τράπεζαι και Τραπεζιτικά γραφεία. Αι εξαγωγαί τον Αύγουστον του 1931 είχον πέσει εις το τρίτον των εξαγωγών του Αυγούστου 1929. Ο αριθμός των ανέργων υπερέβη τα οκτώ εκατομμύρια. Τόκοι, μερίσματα, ενοίκια δεν επληρώνοντο. Ακόμη και οι μισθοί των υπαλλήλων δεν κατεβάλλοντο κανονικώς. Οι δήμοι και αι κοινότητες είχον καταστραφεί. Πεντήκοντα εκατομμύρια προσώπων περιήλθον εις οικονομικήν απαθλίωσιν.
Παρά τας προσπάθειας του προέδρου Hoover η κατάστασις δεν εκαλυτέρευσεν κατά το 1932. Ο δείκτης της βιομηχανικής παραγωγής έπεσεν από τα 119 πού ήτο τον Σεπτέμβριον του 1929 εις τα 63. Η πτώσις ήτο μεγαλύτερα εις τας δύο μεγάλας βιομηχανίας του σιδήρου και του αυτοκινήτου. Η παραγωγή της σιδηροβιομηχανίας έπεσεν από τα 135 εις τα 19 και των αυτοκινήτων από τα 137 εις τα 31. Η μεταφορά σιδηρομεταλλεύματος εμειώθη από 82 εκατομμύρια τόννους εις πέντε μόνον. Το μέσον ετήσιον εισόδημα του εργαζομένου Αμερικάνου από 1.719 δολάρια κατά κεφαλήν κατήλθεν εις 772. Αι εντός του 1932 πτωχεύ-σεις ανήλθον εις 31.800. Λήγοντος του έτους, ο αριθμός των άνεργων υπερέβη τα 13 εκατομμύρια.
Από εδώ και πέρα θα αποτελέση οικονομικό δόγμα η φράσις: Όταν φτερνίζεται η Αμερική, παθαίνει πνευμονία η Ευρώπη ".
Τί έγραψε ο Ελληνικός Τύπος:
"24 Οκτωβρίου 1929: Απ' άκρη σε άκρη των ΗΠΑ επικρατεί οικονομική αβεβαιότητα και φόβος. Κατατρομαγμένοι οι επενδυτές έδιναν εντολές στους χρηματιστές τους να πωλήσουν σε οποιαδήποτε τιμή, γεγονός που συνέτριψε το χρηματιστήριο. Ζαλισμένοι και κάθιδροι οι χρηματιστές πάνω στο οδόστρωμα της Wall Street προσπαθούσαν να πραγματοποιήσουν συναλλαγές που θα περιόριζαν τις ζημιές τους. Αυτή η μέρα θα μείνη γνωστή για χρόνια ως "Η Μαύρη Πέμπτη".
Είναι δύσκολο να υπολογιστούν οι ζημιές, αλλά πιστεύεται ότι ανέρχονται ήδη σε δισεκατομμύρια δολάρια. Χιλιάδες λογαριασμοί εξανεμίσθηκαν, δεν είναι δε υπερβολή να λεχθή ότι μερικές χρηματιστηριακές αξίες κυριολεκτικά αφανίστηκαν. Κοντά στα 13 εκατομμύρια μετοχές άλλαξαν χέρια.
Υπήρχε θεαματική κάμψη των προσωπικών χρηματιστηριακών αξιών γύρω στο μεσημέρι. Οι πιο αλματώδεις κάμψεις συνέβησαν μεταξύ 11-15 π.μ. και 12-15 μ.μ. Η General Electric έπεσε κατά 17 μονάδες. Οι χρηματιστηριακές αξίες του Τζονς-Μελβίλ έχασαν το 25% περίπου της αξίας τους. Οι εταιρείες σημείωσαν κάποια ανάκαμψη αργά το απόγευμα, αλλά, παρόλα αυτά, υπέστησαν σημαντικές ζημιές.
Οι χρηματιστές δεν ξαναείδαν μέρα σαν τη σημερινή. Το χρηματιστήριο του Σικάγου έφτασε κοντά στον πανικό. Μια από τις μεγαλύτερες κακοήθειες υπήρξαν οι διαδόσεις πριν και μετά το χρηματιστήριο. Κατά μια εκδοχή 11 τουλάχιστον κερδοσκόποι αυτοκτόνησαν. Η αγορά σταθεροποιήθηκε το απόγευμα. Αυτό ήταν ήδη πολύ αργά για πολλούς μικρούς επενδυτές, αλλά οι τιμές άρχισαν να ανέρχονται αμέσως μόλις διαδόθηκε ότι μια σύσκεψη θα λάμβανε χώρα στους Τζ. Π. Μόργκον και Σία. Τραπεζίτες βγήκαν από τη σύσκεψη αυτή για να διαβεβαιώσουν τους επενδυτές ότι η αγορά, παρά τις άνευ προηγουμένου ζημιές, ήταν στην ουσία υγιής. Υποσχέθηκαν επίσης ότι θα στηρίζουν το χρηματιστήριο για να προλάβουν περαιτέρω πτώση του.
Ένας τραπεζίτης που δεν παραβρέθηκε στη σύσκεψη παρατήρησε: " Ασχημες αναταραχές στο χρηματιστήριο δεν είναι τίποτα το καινούριο για την αμερικανική εμπειρία". Ο Αιούις Πίρσον, Πρόεδρος του Ίρβινγκ Τραστ, είπε "το εκκρεμές πάντα ταλαντεύεται πολύ και φαίνεται πως το από καιρό αναμενόμενο κραχ θα επιφέρη μια κάποια ισορροπία ".
Η αγορά έπεσε δραματικά την τελευταία ώρα των συναλλαγών, καθώς 2,6 εκατομμύρια μετοχές βρίσκονται σε διαπραγμάτευση. Οι φόβοι, ωστόσο, για πτώση άρχισαν να καλλιεργούνται μερικές εβδομάδες πριν, όταν διαδόθηκε η φήμη ότι στελέχη μεγάλων τραστ εκκαθαρίζουν πολλές από τις ασφάλειες τους.
Υπάρχουν αρκετές θεωρίες για να εξηγήσουν το τι συνέβη σήμερα. Μερικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η αγορά θα έπρεπε να σταματήσει κάπου, συμπληρώνοντας ότι οι τιμές ανέβηκαν τόσο πολύ που πωλούνται από 15 έως 150 φορές πάνω από τα κέρδη της.
Η ψυχολογία διαδραματίζει κι αυτή σημαντικό ρόλο. Οι επενδυτές έλπιζαν σε κάποια αναζωογόνηση της αγοράς χθες. Καμιά, όμως, θεωρία δεν είναι απίθανη, μερικοί μάλιστα αναλυτές είπαν πως, ίσως, ο καιρός να έπαιξε κάποιο ρόλο. Πολλές δυτικές πόλεις των ΗΠΑ καλύφθηκαν από χιόνι, πράγμα που έκανε ακόμη πιο δύσκολη την επικοινωνία με τη Νέα Υόρκη.
Οι οικονομολόγοι της Ευρώπης, δεν κατάλαβαν απ' την αρχή την καταστροφή που έρχεται. Στις αρχές του 1931, η Γερμανία δηλώνει αδυναμία του Ράιχ να καταβάλλει πολεμικές επανορθώσεις. Ξαναπέφτει η Γερμανία στην ανεργία.
Η ανεργία, δίνει φτερά στο Χίτλερ με τα συνθήματα του κατά της συνθήκης των Βερσαλλιών, στην οποίαν αποδίδονται όλα τα δεινά των Γερμανών.
Τη Γαλλία, την ίδια εποχή, χτυπάει η κρίση. Γεωργική χώρα η Γαλλία, δεν έρχεται η κ
αταστροφή, ούτε η ανεργία φθάνει τα επίπεδα Αμερικής και Γερμανίας.
Στην Αγγλία, βιομηχανική χώρα, τα αποτελέσματα έρχονται τρομακτικά. Εκατομμύρια άνεργοι, διαρροή συναλλάγματος, για την αγορά τροφίμων και πρώτων υλών.
Στις 20 Σεπτεμβρίου 1931, για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Αγγλία εγκαταλείπει τον "χρυσούν κανόνα ". Από τότε η χάρτινη λίρα η "στερλίνα " θα χάσει την ισοτιμία της με τη χρυσή.
Φυσικό είναι η κρίση να επηρεάσει και την Ελλάδα. Γνωστό είναι ότι πάντα παθητικό ήταν το εμπορικό ισοζύγιο, με κάλυψη από " άδηλους πόρους":
' Ναυτιλιακό συνάλλαγμα.
" Μεταναστευτικό.
' Τουριστικό σε μικρά ποσοστά.
Τα εξαγώγιμα προϊόντα της Ελλάδας, θέλουν ευημερία στις χώρες των εξαγωγών για να έχουν πέραση: καπνός, σταφίδα, λάδι.
Η σταφίδα εξάγεται στην Αγγλία, ιδιαίτερα για την "πουτίγκα " στις εορτές. Όταν όμως εκατομμύρια Άγγλοι δυστυχούν με την ανεργία, ποιος θα σκεφθεί την "πουτίγκα"!...
Παρά τις δυσκολίες, επί δύο χρόνια παλεύει η ελληνική οικονομία
Το μεγάλο πλήγμα έρχεται με "το Αγγλικό Κραχ", με την ανατίναξη της χρυσής λίρας.
Λεν είναι μόνο η σύνδεση της δραχμής με τη λίρα, αλλά και η εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας, από την Αγγλική χρηματαγορά...
* Τα καράβια φθάνουν στην Ελλάδα, μόνο για να βγάλουν τα πληρώματα τους και να δεθούν στα "νεκροταφεία " των πλοίων. Οι άνεργοι στερούνται ακόμα του ψωμιού.
* Οικογένειες που περίμεναν τα δολάρια της Αμερικής, τώρα θα περάσουν δύσκολες μέρες.
* Ο καπνός της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, θα μείνει αζήτητος στις καπναποθήκες. Οι καπνεργάτες θα πουν το "ψωμί ψωμάκι"
* Δεν είναι καλύτερη η τύχη και των άλλων προϊόντων που παράγει η χώρα ...;
(Από το «Η Ελλάδα μεταξύ πολέμου και ειρήνης», Γ. ΚΩΣΤΗ, Εκδ. Δρόμων)
Alex Vasarmidakis
Το σχόλιο σας